בראשית
בראשית ברא,
אין אָנפֿאַנג איז געװען
נישט קײן אָנפֿאַנג נאָר אַ פֿילפֿאַכיקײט פֿון “װענס“:
װען אַ תּורה האָט מען אָנגעשריבן
װען די בליצן פֿון סיני האָבן זיך אײַנגעקריצט אין די אױגן
און פֿון באַרג האָט אַראָפּגעשריגן
אַ װאָלקן װערטער מיט אַזאַ מײן פֿאַרבאָרגן
אָדער אַ גאָט אָדער אַ פאָלק אָדער אַ מעשה
איז שוין מיט מזל דאָ
The genesis was ginned up
as the beguine was begun:
the start of all arts
and the singing of the first song.
Let there be “let there be”
and there it was. Command.
The Word from the Mouthless.
The Gesture sans Hand.
Don’t believe in beginnings?
You’re halfway there:
let’s be transtemporal
halfway up the stair
never progress
never get the hang of time
Or let’s stand athwart History
Crying Go Go Faster
Bring the Apocalyptic
As We Decipher The Cryptic
אין אָנהײב איז אַבראַשע געװען אין סיביר
די שנײ האָט אים פֿאַרװיקלט, די װיסטעניש פֿאַרפֿאַרביקט
ליגנס װאָלט איך קענען אױסטראַכטן אָן אַ שיִער
נאָר מײַנע יונגע יאָרן זײַנען געװען לאַנגװײַליק
מײַן אָנהײב װאַקסט אױס רגעסװײַז יאָרן לאַנג
איך קראַץ מיך צונױף מיט שטיקלעך און ברעקלעך
מיט געדאַנקען און אינסטינקטן, מיט תּאװה און געזאַנג
אַלץ צונױפֿגעקײטלט װי רימונים צװישן גלעקלעך
אַלע פֿעדעמער טײל־סופֿיק, יעדער קיצור איז שױן לאַנג
אין געטאָ די טונעלן פֿול קיא־וצואה, שרעקלעך
פֿון זײ איז אַ געהײמע ליד אָנפֿאַנגיק אױפֿגעגאַן
אברהם אבינו
The world was flooded with death
and to save it all a man built a poem
of papers stolen from flame.
He crawled in and saved his last breath
then blew his own straight white page
as a sail across the unscrolled sea.
He sent out a letter – yud – to see
if Yiddish death could memorialize an age.
He died before the yud returned.
Crazy
to wish for revival when everything dies.
Like Jesus, I am standing graveside
but for resurrection I might be lazy
or insufficient. Would revivification
do the trick? Who died then
who Sutzkever carried – capsuled – in his pen?
How do you English a Yiddish nation?
פֿאַרשטומט און פֿאַרשטױנט פֿון געװירבל און בליץ
האָבן העלפֿאַנט און זשוק עפּעס שרעקלעכס דערװוּסט
נישט די תּיבֿה פֿירט זײ צו גרונט
זײ זײַנען פֿאַרקראָכן אין דער פֿאַלשער סדרה
פֿײַערדיקע האָגל, בלוטיקע טײַכן און פֿאָנטאַנען
אומגעציפֿער שפּרינגענדיק לײַב אײַן לײַב אױס
אַרױסגענומען אײן פֿאָלק פֿון אַ צװײטן
כאַפּט זיך אַ חיה: קײן מבול איז דאָס נישט
ס’איז ווידער אַ מענטש-צווישנמקיאנען
ס’איז ווידער אַ בשׂר-ודםיקע טייטערײַ
ס‘איז אַ הײליקע האָגל פֿון מענטשן־קערפּער
פּגרים און בר־מנינס פֿון אַלע פֿעלקער
בראשית
At any moment, one person is doing
exactly what you are. The rest
are doing things you never dreamed.
Macrocosms crammed
into moments. Rather than reproducing
this multitude, think up names
for it all. Throw the names into the air
and let them stick to their objects.
You are a tiger, you are a lion.
You, sir, are Adam, the first person
but for me.
נח
און דאָס איז די תּיבֿה און די טבֿע
איז דאָס דאָס לאַנד און די לאַנדונג
צו צװײ און צו זיבן דעם עררט דערקענען
אַז דאָס איז אונדזער אײנציקער און הײמישער פֿאַרראַט
לך-לך
גײ דיר פֿון דײַן יאָרהונדערט
פֿון דײַן ספּעציעלער זיכיקײט
און קריך אױף די װענט פֿון נישטיקײט
אַװרעמעלע זיצט אױפֿן ראַנד װאַנט מיט זײַן האַנטזײגער און פּען
זוכט די אױפֿגײענדיקע מאָרגנשטערן
צופֿוסנס ליגט אַ קאַלטע װיסטעניש
ערגעץ באַגראָבן דעם טאַטנס בײנער
אַ װילנע לײַכט־אױף אױפֿן האָריזאָנט
גײט ער
און שאַפֿט
און עס װערט יענער געשאַפֿן
זיך אַלײן אױך געשאַפֿן
ביז ער שעפּט פֿון געשיכטע־ברונעם זײַן אײגענע היסטאָריע:
אַ טױב, אַ פֿידל און אַ פּען
װעלן זיך טרעפֿן אין אַש
זיך געבן די פֿליגל און
טײַבלש אַ פֿלי טאָן
מיט די נפֿשות װאָס ער האָט געמאַכט
האָט ער געקאָרמעט אַ זאַטע מדינה
מיט אַן אומהערזאַמע שפּראַך
From the word Go, I went.
It was a double go. Go – if you want
You should go? I should stop you?
You should have stopped me. I should
have gone somewhere else. Did I know?
I should have stayed? Go, you said,
with the pronoun. Not “You go”, but
“Go you.” Translate yourself somewhere.
It had to do with my translation.
It wasn’t even the first Go I heeded.
It was a copied declaration, a mimeographed
suggestion, a Hebrew word tied to the tail
of a shampooed Manhattan poodle.
ויהי ביום השלישי
און עס איז געווען נאָך די דאָזיקע געשעענישן אַז דער אייבערשטער האָט באַשערט דעם ייִדישן פֿאָלק קוילן און גאָלד אין זעלבן שיסל, און דאָס עופֿעלע ייִדעלע האָט געכאַפּט אַלץ מיט אַ מאָל מיטן נײַגעריק הענטעלע, און געבראַכט דאָס צום מײַלכל, און זיך אָפּגעבריט. האָט דער אייבערשטער, זיצנדיק דאָרט אויפֿן קענגילעכן טראָן, זיך שוין באַקאַנט, אַז דאָס עופֿעלע ייִדעלע איז אַ בר־אנוש מיט אַלע טרערנגריבער און געלעכטער-צייכנס פֿון זײַן מין.
האָט זיך דער אייבערשטער געפֿעדערט אין דער פֿרי, און איז אויפֿגעגאַנגען כּבֿיכול צום שפּיץ פֿון העכסטן באַרג אין גאַנץ אייראָפּע, ערשט די פֿעלקער פֿון דער וועלט האָבן זיך אָנעגעעצט אויף די ייִדן, וואָס זײַנען געוואָרן אַן עם-שחור, נעגריזירט, פֿאַרשקלאַפֿט און פֿאַרערגערט.
דער אייבערשטער האָט געוויינט מיט ביטערער טרערן, און יעדער טרער איז געוואָרן אַן אָזערע וואָס האָט דערטרונקען נאָך ייִדן שלימזלס.
יעדער טרער האָט זיך אויסגעוועפּט און איבערגעלאָזט אַ ברעקל זאַלץ. און יעדער זעלצעלע איז געוואָרן אַ טרוים פֿון אויפֿלעב און גאולה.
There we were, and there was love, and God said, Take him and end him. I said, Yes sir here I am, and we went. Three days, and the mountain came up – we both saw it – but only I knew what we were supposed to do there. What? he said. I pointed up to the top. Where’s the goat? No goat. Just you and me. We got to the top and I tied him down on top of the wood. If there was love there neither of us could see it, but then when I heard my name called twice I knew it wasn’t a mistake. So I put down the knife. There was an animal of some sort stuck in the bush. I pulled and pulled but couldn’t budge him. The two of us tried together. What an afternoon that was! We fell into the brambles, got all stuck by thorns, bled a little bit on each other. I wiped off his bloody face on my cloak. We had lunch up there, got lost, and eventually found our way down. If you get us lost, I shouted after him, I’m going to kill you!
חיי שרה
The life of sarah דאָס לעבן פֿון שׂרה אמינו זאָל איר זכות איר בײַשטיין במהירה בימינו אָמן was 120 years איז געווען הונדערט און זיבן און צוואַנציק יאָר איז געווען די צאָל פֿון שׂרהס טעג and she was mourned מע האָט זי באַוויינט מיט ביטערע טרערן זייער אַ לאַנגע צײַט. Whereupon it was decided that in all the history of Jewish liturgy love and literature there should be enough matriarchs to furnish a feminist room. האָט מען געזוכט צווישן אַלע ראשונות און אַחרונות צי איז ניטאָ קיין מאַמע וואָס קען געבוירן אַ נײַע חבֿרה פֿרײַע מיידלעך און לוסטיקע ייִנגלעך וואָס קענען זיך איינער דעם צווייטן ליבן און שטיצן and they all got together in a castle on the hill. Ruth ascended the spiral stairs and let her hair hang down as she sang songs of bloody speartips. שׂרה שנירער האָט געהייסן די מיידלעך לערנען פֿלײַסיק ווײַל נאָר זיי וואָלטן זיך אַליין דעראַרבן די מיצווה. But naming all women is like naming all men. תּעמוד תּעמוד תּעמוד אָן ענד. אַ לאַנג מגילה פֿון זיִען אין אַ בית-כּנסת פֿון ערן.
תולדות
Two children are walking towards my bed: my present son (he’s three) and my future son (he’s thirty-something).
I’m sick, a mound of Kleenex at my right elbow and a barrel of Tylenol at my left. I am thirty-seven but I feel sixtyish.
Father! cries one. Bless us!
וואָס איז מיט די גוייִש? I say. What’s with the goyish? Speak Yiddish like we do at home.
Father! cries one. From his voice – the older one. From his fluid movements and smooth cheeks – the younger. My vision is never good. “Come closer!” I say. My language is failing me. I strengthen myself.
Am I dying? I have a cold.
Father! they cry again. “קומטס ווידער אַהער, כ’זאָל אײַך אָנטאַפּן מיט די הענט.”
I know the old story. The younger son doesn’t know it yet and the older son knows I know it.
“Children,” I say, “you are one son, and you have the only blessing I could ever give you – and that not unmixed – your very existence. I don’t know what else I can wish for you. If you ask me, I could write down every detail of your coming years. That would not be fair.”
“טאַטע,” the younger one says, “בענטש אונדז, איך פֿאַרשטיי ניט וואָס דו זאָגסט, איך האָב דיך ליב”
I break down. “May you embrace love and swim in happiness. May you drink sunshine and gorge yourself on the food of God.”
Some notes on ”בראשית”
I wasn’t born into a Yiddish-speaking home. I started learning it at the same time that I started writing poetry – both in English and in Yiddish. I speak Yiddish to my kids at home, and more than one relative has said, with touching concern, “But the kids will get mixed up, and won’t know which language is which!” Of course this isn’t true; kids figure this out with time, and even before they can tell languages apart they are perfectly capable of making themselves understood.
But I can testify that, as an adult poet, I am very much mixed up. From my earliest poetry-writing days I have kept notebooks, writing in English from left-to-right and Yiddish from right to left. The two halves meet more or less in the middle. I cannot analyze with any confidence what I choose to write in English, what comes out in Yiddish, and what oozes through the pores between them. But I do know that, for me, poetry is a bilingual endeavor. Translation between the two languages, and writing in both of them, is something I have chosen, but it is something as necessary to me as an adopted child is to a parent. My first chapbook, Not in the Same Breath, is in Yiddish and English – not a bilingual edition of one set of poems, but interacting, happily confused work in the two languages at once.
My new manuscript, “One Nation Taken Out of Another” (that’s a tentative title) is just as mixed up. It’s loosely based on the Chumash (the Jewish name for the Pentateuch). Just as the Bible has never been in one language alone – its own text is multilingual, of course, from Joseph’s special Egyptian name to the Book of Daniel, which is mostly in Aramaic; and it has always been accompanied by commentaries and glosses like a princess amidst a retinue – so too is my contemporary midrash in a Jewish language, Yiddish, and my native tongue of English.
To write in a Jewish and a non-Jewish language approximates my position as a poet: neither entirely comfortable in the modern world nor uncriticallly nostalgic for a world before modernity. ♦
Zackary Sholem Berger is a poet and translator living in Baltimore who writes in Yiddish and English. His chapbook Not in the Same Breath (featuring poems, graphics, and general diglossia) is available here. His website provides the curious with other details about his activities, including Seuss translations, a couple of requisite blogs, the practice of medicine, and raising children in the language of Ashkenaz.
Banner image via Flickr Creative Commons.
